امنیت شبکه یکی از مهم ترین بخش های مدیریت زیرساخت فناوری اطلاعات در سازمان ها است. بسیاری از سازمان ها برای محافظت از اطلاعات و سرویس های حیاتی خود از تجهیزاتی مانند فایروال، سیستم های تشخیص نفوذ، VPN و ابزارهای مانیتورینگ شبکه استفاده می کنند؛ اما وجود این تجهیزات به تنهایی تضمین کننده امنیت نیست. بخش زیادی از رخدادهای امنیتی نه به دلیل حملات بسیار پیچیده، بلکه به دلیل اشتباهات ساده در طراحی، پیکربندی و مدیریت شبکه اتفاق می افتند. یک قانون اشتباه در فایروال، دسترسی بیش از حد یک کاربر، نبود تفکیک مناسب شبکه یا استفاده از تجهیزات با تنظیمات پیش فرض می تواند مسیر ورود مهاجمان را به زیرساخت سازمان باز کند. امن سازی شبکه یک فرآیند مستمر است که شامل کاهش سطح حمله، کنترل دسترسی ها، سخت سازی تجهیزات، پایش مداوم و آمادگی برای واکنش به رخدادهای امنیتی می شود. در این مقاله مهم ترین اشتباهات امن سازی شبکه و روش جلوگیری از آن ها را بررسی می کنیم.
خطا در امن سازی شبکه
امن سازی شبکه یا Network Hardening مجموعه اقداماتی است که با هدف افزایش مقاومت زیرساخت شبکه در برابر تهدیدات سایبری انجام می شود. هدف اصلی امن سازی این نیست که شبکه را به طور کامل غیرقابل نفوذ کنیم؛ زیرا هیچ زیرساختی امنیت صددرصدی ندارد. هدف اصلی این است که سطح حمله کاهش پیدا کند، دسترسی مهاجم محدود شود و سازمان بتواند تهدیدها را سریع تر شناسایی و مدیریت کند. امن سازی شبکه معمولاً شامل موارد زیر است:
- اصلاح تنظیمات تجهیزات شبکه
- محدودسازی دسترسی کاربران
- حذف سرویس های غیرضروری
- جداسازی بخش های مختلف شبکه
- مدیریت آسیب پذیری ها
- ثبت و تحلیل رویدادهای امنیتی
- ایجاد فرآیند Backup و بازیابی
مهم ترین اشتباهات امن سازی شبکه
نبود معماری مناسب و تفکیک نکردن شبکه
یکی از رایج ترین اشتباهات امن سازی در سازمان ها، قرار دادن تمام تجهیزات در یک شبکه یکسان است. در بسیاری از شبکه های قدیمی، کاربران، سرورها، تجهیزات مدیریتی، دوربین ها و تجهیزات جانبی بدون هیچ محدودیتی با یکدیگر ارتباط دارند. این طراحی باعث می شود اگر مهاجم بتواند یکی از سیستم های کاربران را آلوده کند، حرکت او در شبکه بسیار ساده تر شود. در حملات باج افزاری نیز معمولاً مهاجم پس از ورود اولیه تلاش می کند به سرورها و منابع حیاتی سازمان دسترسی پیدا کند. راهکار مناسب، طراحی شبکه بر اساس Zone و Segmentهای مختلف است. برای مثال:
- شبکه کاربران
- شبکه سرورها
- شبکه مدیریت تجهیزات
- شبکه مهمان
- منطقه DMZ برای سرویس های عمومی
با استفاده از VLAN، Firewall Policy و کنترل ارتباط بین Segmentها می توان مسیر حرکت تهدیدها را محدود کرد.
تنظیمات نادرست فایروال و قوانین دسترسی
فایروال یکی از اصلی ترین ابزارهای دفاعی شبکه است، اما پیکربندی اشتباه آن می تواند امنیت سازمان را کاهش دهد. یکی از مشکلات رایج، ایجاد قوانین دسترسی گسترده برای راحتی مدیریت است. قوانینی مانند اجازه ارتباط همه سیستم ها با همه مقصدها، در عمل باعث افزایش سطح حمله می شوند. همچنین بسیاری از سازمان ها پس از گذشت زمان، قوانین قدیمی فایروال را حذف یا بررسی نمی کنند. این موضوع باعث می شود دسترسی هایی که دیگر کاربرد ندارند همچنان فعال باقی بمانند. برای مدیریت صحیح Firewall باید به صورت دوره ای موارد زیر بررسی شود:
- حذف Ruleهای بلااستفاده
- محدود کردن دسترسی ها بر اساس نیاز واقعی
- بررسی پورت های باز
- ثبت تغییرات پیکربندی
امنیت فایروال فقط به خرید یک تجهیز قدرتمند وابسته نیست؛ بلکه کیفیت طراحی Policyها نقش اصلی را دارد.
استفاده از رمزهای عبور ضعیف و مدیریت نامناسب حساب های کاربری
حساب های کاربری یکی از مهم ترین نقاط هدف مهاجمان هستند. استفاده از رمزهای ساده، اشتراک گذاری حساب های مدیریتی یا فعال بودن حساب های قدیمی می تواند باعث دسترسی غیرمجاز به شبکه شود. این مشکل زمانی خطرناک تر می شود که یک حساب دارای سطح دسترسی بالا باشد. دسترسی به حساب Administrator یا تجهیزات شبکه می تواند کنترل بخش بزرگی از زیرساخت را در اختیار مهاجم قرار دهد. برای کاهش این ریسک باید:
- از رمزهای عبور قوی استفاده شود
- احراز هویت چندمرحله ای فعال شود
- دسترسی کاربران بر اساس نقش آن ها تعیین شود
- حساب های بلااستفاده حذف شوند
اصل مهم در این زمینه، Least Privilege یا حداقل سطح دسترسی است؛ یعنی هر کاربر فقط باید به منابع مورد نیاز خود دسترسی داشته باشد.
به روزرسانی نکردن سیستم ها و تجهیزات شبکه
بسیاری از حملات سایبری از آسیب پذیری هایی استفاده می کنند که برای آن ها Patch امنیتی منتشر شده است. با این حال، در برخی سازمان ها تجهیزات شبکه، سیستم عامل سرورها یا نرم افزارهای حیاتی برای مدت طولانی به روزرسانی نمی شوند. قدیمی بودن Firmware تجهیزات یا استفاده از نسخه های خارج از پشتیبانی می تواند یک نقطه ضعف جدی ایجاد کند. مدیریت Patch باید یک فرآیند مشخص داشته باشد:
- شناسایی نسخه های موجود
- بررسی آسیب پذیری ها
- آزمایش تغییرات
- نصب به روزرسانی ها در زمان مناسب
به روزرسانی فقط یک کار نگهداری نیست؛ یکی از مراحل اصلی امن سازی شبکه است.
نبود مانیتورینگ و مشاهده پذیری شبکه
شبکه ای که پایش نشود، در بسیاری از مواقع تا زمان وقوع خسارت جدی، نشانه های حمله را نشان نمی دهد. بسیاری از سازمان ها زمانی متوجه یک رخداد امنیتی می شوند که:
- اطلاعات از دست رفته است
- سرورها رمزگذاری شده اند
- سرویس های حیاتی متوقف شده اند
مانیتورینگ شبکه و تحلیل Log کمک می کند رفتارهای غیرعادی سریع تر شناسایی شوند. مواردی مانند:
- ورودهای غیرمعمول
- تغییرات ناگهانی تنظیمات
- افزایش غیرعادی ترافیک
- تلاش های مکرر ورود ناموفق
باید ثبت و بررسی شوند. ترکیب Network Monitoring، Log Management و سیستم های امنیتی مانند SIEM دید مناسبی برای مدیریت تهدیدها ایجاد می کند.
فعال بودن سرویس ها و پروتکل های ناامن
برخی سرویس های قدیمی همچنان در شبکه سازمان ها فعال هستند و می توانند اطلاعات حساس را در معرض خطر قرار دهند. برای مثال استفاده از Telnet به جای SSH یا استفاده از FTP بدون رمزنگاری باعث می شود اطلاعات احراز هویت یا داده های منتقل شده قابل شنود باشند. در فرآیند امن سازی باید سرویس های غیرضروری حذف و سرویس های باقی مانده با تنظیمات امن استفاده شوند.
نمونه جایگزینی سرویس ها:
| سرویس قدیمی | گزینه امن تر |
| Telnet | SSH |
| FTP | SFTP |
| HTTP | HTTPS |
نادیده گرفتن امنیت Backupها
بسیاری از سازمان ها تصور می کنند داشتن Backup به معنی ایمن بودن اطلاعات است؛ اما اگر Backupها نیز در دسترس مهاجم باشند، در حملاتی مانند Ransomware امکان حذف یا رمزگذاری آن ها وجود دارد. اشتباهات رایج در Backup:
- نگهداری Backup در همان شبکه اصلی
- نبود نسخه خارج از سایت
- تست نکردن فرآیند Restore
- نبود نسخه تغییرناپذیر (Immutable)
یک استراتژی مناسب Backup باید علاوه بر تهیه نسخه پشتیبان، امکان بازیابی سریع اطلاعات را نیز تضمین کند.
نبود فرآیند Hardening تجهیزات شبکه
بسیاری از تجهیزات شبکه پس از نصب با تنظیمات پیش فرض باقی می مانند. این موضوع می تواند شامل رمزهای پیش فرض، سرویس های فعال غیرضروری یا دسترسی مدیریتی باز باشد. Hardening تجهیزات شامل مجموعه اقداماتی است که سطح حمله را کاهش می دهد، مانند:
- تغییر تنظیمات پیش فرض
- غیرفعال کردن سرویس های غیرضروری
- محدود کردن دسترسی مدیریتی
- فعال کردن Logging
- بررسی تنظیمات امنیتی
نداشتن برنامه واکنش به رخدادهای امنیتی
حتی با وجود تمام اقدامات پیشگیرانه، احتمال وقوع رخداد امنیتی همیشه وجود دارد. تفاوت سازمان های آماده با سایر سازمان ها، سرعت و کیفیت واکنش آن ها است. نبود فرآیند مشخص باعث می شود در زمان حادثه:
- مسئولیت ها مشخص نباشد
- تصمیم گیری ها با تأخیر انجام شود
- زمان بازگشت سرویس ها افزایش پیدا کند
یک برنامه Incident Response باید مشخص کند:
- چه کسی مسئول مدیریت حادثه است؟
- چگونه رخداد ثبت می شود؟
- چگونه سیستم ها ایزوله می شوند؟
- فرآیند بازیابی چگونه انجام می شود؟
چک لیست کوتاه امن سازی شبکه
برای بررسی اولیه وضعیت امنیت شبکه می توان این موارد را کنترل کرد:
- آیا شبکه کاربران و سرورها از هم جدا هستند؟
- آیا قوانین فایروال به صورت دوره ای بررسی می شوند؟
- آیا دسترسی کاربران بر اساس نقش کنترل می شود؟
- آیا تجهیزات شبکه Hardening شده اند؟
- آیا Logها جمع آوری و تحلیل می شوند؟
- آیا Backup امن و قابل بازیابی وجود دارد؟
- آیا فرآیند واکنش به رخداد تعریف شده است؟
جمع بندی
بسیاری از مشکلات امنیتی شبکه نتیجه نبود تجهیزات پیشرفته نیست؛ بلکه ناشی از اشتباهات مدیریتی، تنظیمات نادرست و نبود فرآیندهای استاندارد است. امن سازی شبکه باید به عنوان یک فرآیند دائمی دیده شود؛ فرآیندی که شامل طراحی صحیح معماری، کنترل دسترسی، Hardening تجهیزات، مانیتورینگ مداوم و آمادگی برای مقابله با تهدیدها است. سازمان هایی که این اصول را به صورت مستمر اجرا می کنند، نه تنها احتمال نفوذ را کاهش می دهند، بلکه در صورت وقوع حادثه نیز سریع تر می توانند سرویس های حیاتی خود را بازیابی کنند.
سوالات متداول درباره اشتباهات امن سازی شبکه
- آیا خرید فایروال باعث امن شدن کامل شبکه می شود؟
خیر. فایروال تنها یکی از لایه های امنیتی است و بدون طراحی صحیح Policyها، کنترل دسترسی و مانیتورینگ، امنیت کامل ایجاد نمی کند. - تفاوت Hardening و امن سازی شبکه چیست؟
Hardening یکی از بخش های امن سازی شبکه است که روی کاهش آسیب پذیری تجهیزات و سیستم ها تمرکز دارد. - مهم ترین اقدام برای افزایش امنیت شبکه چیست؟
کاهش سطح حمله، کنترل دسترسی ها و داشتن دید کامل نسبت به وضعیت شبکه از مهم ترین اقدامات امنیتی هستند.
