وقتی صحبت از هزینه زیرساخت ذخیره سازی می شود، عدد روی فاکتور خرید Storage فقط بخش کوچکی از ماجراست. ظرفیت مازاد، توسعه تجهیزات، نگهداری، Backup، برق، فضای دیتاسنتر و نوسازی دوره ای، هزینه هایی هستند که معمولاً بعد از خرید خودشان را نشان می دهند. اینجاست که فضای ذخیره سازی ابری می تواند معادله را تغییر دهد؛ نه صرفاً با حذف یک دستگاه Storage، بلکه با تغییر روش تأمین و مصرف ظرفیت. در مدل ابری، سازمان به جای اینکه امروز برای نیاز چند سال آینده سرمایه گذاری کند، می تواند ظرفیت را متناسب با مصرف واقعی افزایش دهد، بخشی از هزینه های نگهداری و توسعه زیرساخت را حذف کند و داده های کم مصرف را روی لایه های ارزان تر نگه دارد.
اما یک نکته مهم وجود دارد Cloud Storage همیشه ارزان تر نیست. اگر معماری، نوع داده و الگوی مصرف درست انتخاب نشوند، حتی ممکن است هزینه بیشتری ایجاد کند. اینجا بررسی می کنیم فضای ذخیره سازی ابری دقیقاً از کدام بخش های زیرساخت هزینه کم می کند، این صرفه جویی چگونه محاسبه می شود و در چه شرایطی مهاجرت به فضای ابری واقعاً از نظر اقتصادی توجیه دارد.
فراتر از قیمت خرید؛ هزینه واقعی ذخیرهسازی داده
یکی از اشتباهات رایج هنگام مقایسه قفضای ذخیره سازی ابری و ذخیره سازی داخلی این است که تنها قیمت خرید تجهیزات با هزینه ماهانه سرویس ابری مقایسه می شود. این مقایسه ناقص است. معیار مناسب برای تصمیم گیری مجموع هزینه مالکیت (Total Cost of Ownership) است. یعنی مجموع هزینه مالکیت زیرساخت در یک دوره مشخص، معمولاً سه تا پنج سال.
برای یک Storage سازمانی، مجموعه هزینه مالکیت (TCO) می تواند شامل هزینه خرید تجهیزات، Diskها، Controller، تجهیزات شبکه SAN، Switch، Rack، UPS، برق، سرمایش، فضای دیتاسنتر، لایسنس نرم افزار، Backup، قرارداد Support، نیروی انسانی، قطعات یدکی، توسعه ظرفیت، Migration و در نهایت جایگزینی تجهیزات باشد. به همین دلیل تجهیزات ذخیره سازی که در زمان خرید قیمت مشخصی دارد، طی چند سال می تواند هزینه ای بسیار بیشتر از قیمت اولیه برای سازمان ایجاد کند. Cloud Storage تلاش می کند بخش قابل توجهی از این هزینه های زیرساختی را به یک سرویس قابل اندازه گیری تبدیل کند.
فضای ذخیره سازی ابری چگونه باعث کاهش هزینه زیرساخت می شود؟
فضای ذخیره سازی ابری با کاهش نیاز به خرید و توسعه مداوم تجهیزات، هزینه زیرساخت سازمان را کنترل می کند. در این مدل، سازمان به جای سرمایه گذاری برای ظرفیت های آینده، متناسب با نیاز واقعی خود فضای ذخیره سازی دریافت می کند و می تواند هزینه هایی مانند نگهداری سخت افزار، برق، فضای دیتاسنتر، Backup و توسعه ظرفیت را کاهش دهد. البته میزان صرفه جویی به نوع داده، حجم مصرف و معماری انتخاب شده بستگی دارد. در ادامه با مواردی آشنا ی شویم که باعث کاهش هزینه زیرساخت فضای ذخیره سازی ابری می شوند:
حذف سرمایه گذاری اولیه برای خرید تجهیزات ذخیره سازی
اولین تفاوت اقتصادی مهم میان Storage سنتی و فضای ذخیره سازی ابری به نحوه تأمین زیرساخت مربوط می شود. در مدل On-Premise سازمان باید پیش از استفاده، تجهیزات موردنیاز را خریداری کند. برای مثال اگر پیش بینی شود حجم داده طی سه سال آینده از 100 ترابایت به حدود 200 ترابایت برسد، ممکن است سازمان مجبور شود از ابتدا زیرساختی با ظرفیت بسیار بیشتر از مصرف فعلی تهیه کند.
در نتیجه بخشی از سرمایه سازمان برای ظرفیتی هزینه می شود که شاید ماه ها یا حتی سال ها بلااستفاده باقی بماند. در Cloud Storage معمولاً ظرفیت به صورت تدریجی افزایش پیدا می کند. اگر امروز 100 ترابایت Storage لازم باشد، نیازی نیست ظرفیت سه سال آینده نیز امروز خریداری شود. این تغییر مدل از سرمایه گذاری اولیه یا Capital Expenditure (CapEx) به هزینه عملیاتی یا (Operating Expenditure – (OpEx یکی از تفاوت های اقتصادی اصلی Cloud است. Microsoft نیز در Cloud Adoption Framework این تغییر ساختار هزینه را یکی از ویژگی های مهم مهاجرت به Cloud معرفی می کند. البته تبدیل CapEx به OpEx لزوماً به معنی کاهش هزینه نیست؛ مزیت اصلی آن کاهش سرمایه گذاری اولیه و امکان هماهنگ کردن هزینه با مصرف واقعی است.
جلوگیری از خرید ظرفیت بیش از نیاز
در طراحی Storage داخلی معمولاً نمی توان ظرفیت دقیق امروز را خریداری کرد. تیم زیرساخت باید رشد داده در چند سال آینده را نیز پیش بینی کند. فرض کنیم سازمانی امروز 100 ترابایت داده دارد و حجم اطلاعات آن سالانه 25 درصد رشد می کند. اگر این روند ادامه پیدا کند، حجم اطلاعات تقریباً به شکل زیر افزایش خواهد یافت:
| زمان | حجم تقریبی داده |
| امروز | 100 TB |
| سال اول | 125 TB |
| سال دوم | 156 TB |
| سال سوم | 195 TB |
اگر سازمان بخواهد Storage داخلی را برای سه سال آینده طراحی کند، علاوه بر حدود 195 ترابایت داده باید ظرفیت موردنیاز RAID، Snapshot، Spare Disk، Backup و فضای آزاد عملیاتی را نیز در نظر بگیرد. بنابراین ممکن است مجبور شود امروز زیرساختی بسیار بزرگ تر از مصرف فعلی خود تهیه کند. این پدیده Overprovisioning نام دارد. در مدل ابری افزایش ظرفیت می تواند همزمان با افزایش واقعی حجم داده اتفاق بیفتد. به همین دلیل سازمان بابت بخشی از ظرفیتی که هنوز استفاده نمی کند هزینه سخت افزاری پرداخت نمی کند. کاهش تأمین ظرفیت بیش از نیاز یکی از عوامل مؤثر در کاهش هزینه کل مالکیت هنگام انتقال زیرساخت ذخیرهسازی به فضای ابری است.
حذف هزینه دوره ای توسعه Storage
افزایش ظرفیت یک ذخیره ساز سازمانی همیشه به سادگی اضافه کردن چند Disk نیست. ممکن است Storage به حداکثر ظرفیت Enclosure رسیده باشد، Controller توان مدیریت ظرفیت جدید را نداشته باشد، SAN نیاز به توسعه داشته باشد یا تجهیزات موجود دیگر توسط Vendor پشتیبانی نشوند. در چنین شرایطی افزایش چند ده ترابایت فضا ممکن است تبدیل به یک پروژه زیرساختی کامل شود.
پروژه ای شامل خرید تجهیزات، طراحی، نصب، کابل کشی، Zoneبندی SAN، تعریف LUN، Migration اطلاعات، تست Performance، تنظیم Backup و اجرای Change Management. در Cloud Storage این چرخه توسعه ظرفیت تا حد زیادی از لایه زیرساخت سازمان حذف می شود. ظرفیت Storage می تواند بدون خرید تجهیزات جدید توسعه پیدا کند. برای سازمان هایی که رشد داده سریع یا غیرقابل پیش بینی دارند، همین ویژگی می تواند بخش قابل توجهی از هزینه توسعه زیرساخت را کاهش دهد.
کاهش هزینه نگهداری سخت افزار
هر تجهیز ذخیره سازی دارای چرخه عمر مشخصی است. دیسک ها ممکن است دچار خرابی شوند، کنترلرها به تعویض نیاز پیدا کنند، میان افزار تجهیزات باید به روزرسانی شود و برای حفظ پایداری زیرساخت نیز معمولاً قراردادهای پشتیبانی و نگهداری لازم است. هرچه زیرساخت بزرگ تر شود، تعداد تجهیزات و در نتیجه حجم فعالیت های مربوط به نگهداری و پشتیبانی نیز افزایش پیدا می کند.
در فضای ذخیره سازی ابری، مدیریت سخت افزار فیزیکی بر عهده ارائه دهنده سرویس است. به همین دلیل تیم فناوری اطلاعات سازمان دیگر به طور مستقیم درگیر تعویض دیسک، تعمیر تجهیزات ذخیره سازی، توسعه محفظه های ذخیره سازی یا مدیریت چرخه عمر سخت افزارهای این بخش نخواهد بود. این موضوع فقط هزینه های نگهداری را کاهش نمی دهد؛ بلکه بخشی از زمان و ظرفیت تیم فناوری اطلاعات را نیز آزاد می کند تا روی فعالیت های مهم تری مانند امنیت، پایداری و توسعه زیرساخت تمرکز داشته باشد.
ارزش این زمان در سازمان های بزرگ قابل توجه است، زیرا متخصصان زیرساخت به جای درگیر شدن مداوم با توسعه ظرفیت و نگهداری تجهیزات می توانند روی معماری، امنیت، مانیتورینگ و بهبود سرویس های حیاتی تمرکز کنند.
کاهش هزینه برق، سرمایش و فضای دیتاسنتر
زیرساخت ذخیره سازی یکی از مصرف کنندگان دائمی منابع دیتاسنتر است. دیسک ها، Controllerها، SAN Switchها، تجهیزات Backup و سایر اجزای جانبی باید به صورت 24×7 فعال باشند. بنابراین هزینه یک سامانه ذخیره سازی داخلی فقط به قیمت خرید آن محدود نمی شود. افزایش ظرفیت ذخیره سازی می تواند مصرف برق، نیاز به سرمایش، فضای موردنیاز در رک و بار UPS را نیز افزایش دهد. این هزینه ها معمولاً به صورت مستقیم در بودجه تجهیزات ذخیره سازی دیده نمی شوند و بخشی از هزینه کلی دیتاسنتر را تشکیل می دهند. وقتی بخشی از داده ها به Cloud Storage منتقل می شود، سازمان برای همان حجم از اطلاعات دیگر نیازی به تأمین معادل آن از منابع فیزیکی داخل دیتاسنتر ندارد. در مقیاس های بزرگ، این موضوع می تواند به کاهش هزینه های عملیاتی دیتاسنتر منجر شود.
کاهش هزینه زیرساخت Backup
یکی از مهم ترین کاربردهای فضای ابری، استفاده از آن به عنوان مقصد Backup است. در مدل سنتی، پشتیبان گیری سازمانی معمولاً به یک زیرساخت مستقل نیاز دارد؛ زیرا نگهداری همه اطلاعات و نسخه های پشتیبان روی یک سامانه ذخیره سازی، ریسک بالایی ایجاد می کند. خرابی تجهیزات، خطای انسانی، بدافزار یا Ransomware می توانند هم داده های اصلی و هم نسخه های پشتیبان را تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل سازمان ها معمولاً باید ظرفیت جداگانه ای برای نگهداری Backup در نظر بگیرند. این ظرفیت در بعضی سناریوها حتی از حجم داده اصلی بیشتر می شود؛ چون چندین Restore Point، نسخه کامل Full Backup، نسخه افزایشی Incremental Backup و نسخه های بلندمدت اطلاعات نگهداری می شوند.
در این شرایط، Cloud Storage می تواند بخشی از زیرساخت پشتیبان گیری را جایگزین کند. به جای خرید یک سامانه ذخیره سازی جداگانه برای Backup، می توان نسخه های پشتیبان را روی Object Storage یا یک سرویس مناسب ذخیره سازی ابری نگهداری کرد. این رویکرد به ویژه برای سازمان هایی اهمیت دارد که حجم Backup آن ها به سرعت در حال افزایش است و توسعه مداوم زیرساخت داخلی برایشان هزینه بر شده است.
کاهش هزینه ایجاد Backup خارج از سایت
نگهداری Backup در همان دیتاسنتر اصلی می تواند ریسک بالایی ایجاد کند. اگر حادثه ای مانند آتش سوزی، خرابی گسترده تجهیزات، اختلال برق، حمله سایبری یا آسیب فیزیکی به سایت رخ دهد، ممکن است هم داده های اصلی و هم نسخه های پشتیبان تحت تأثیر قرار بگیرند. به همین دلیل، در معماری های حرفه ای پشتیبان گیری معمولاً یک نسخه Offsite نیز در نظر گرفته می شود؛ یعنی نسخه ای از اطلاعات در محلی جدا از دیتاسنتر اصلی نگهداری شود. در مدل سنتی، ایجاد Offsite Backup ممکن است به دیتاسنتر دوم، تجهیزات ذخیره سازی جدید، ارتباط شبکه ای مناسب و مدیریت یک زیرساخت مستقل نیاز داشته باشد.
استفاده از فضای ذخیره سازی ابری این امکان را فراهم می کند که یک نسخه از Backup در زیرساختی جدا از سایت اصلی نگهداری شود، بدون اینکه سازمان الزاماً برای این کار یک دیتاسنتر دوم را از صفر راه اندازی کند. در این سناریو، صرفه جویی فقط به هزینه تجهیزات ذخیره سازی محدود نمی شود؛ بخشی از هزینه های مربوط به زیرساخت سایت بازیابی بحران نیز می تواند کاهش پیدا کند.
استفاده از Storage Tier برای کاهش هزینه داده های کم مصرف
تمام اطلاعات یک سازمان ارزش عملیاتی یکسانی ندارند. بعضی داده ها به صورت روزانه استفاده می شوند، بعضی فقط هر چند هفته یا چند ماه یک بار موردنیاز هستند و برخی اطلاعات نیز صرفاً برای الزامات قانونی یا اهداف آرشیوی، چند سال نگهداری می شوند. نگهداری همه این داده ها روی زیرساخت ذخیره سازی سریع و گران قیمت از نظر اقتصادی منطقی نیست. در Cloud Storage معمولاً می توان از چند سطح ذخیره سازی یا Storage Tier / Storage Class استفاده کرد. داده های پرتکرار روی لایه های سریع تر قرار می گیرند و اطلاعاتی که کمتر مورد استفاده هستند به لایه های ارزان تر منتقل می شوند.
برای مثال، سرویس های ابری مختلف برای داده های کم مصرف یا آرشیوی، لایه هایی مانند Cold و Archive در نظر می گیرند. انتخاب Tier مناسب باید بر اساس میزان دسترسی به داده انجام شود؛ زیرا لایه های سردتر معمولاً هزینه نگهداری پایین تری دارند، اما بازیابی اطلاعات از آن ها ممکن است زمان برتر یا پرهزینه تر باشد. این قابلیت یکی از مهم ترین مزیت های اقتصادی Cloud Storage در مقایسه با بسیاری از زیرساخت های ذخیره سازی سنتی است؛ زیرا سازمان می تواند هزینه نگهداری هر نوع داده را متناسب با میزان استفاده و اهمیت آن مدیریت کند.
کاهش هزینه با مدیریت خودکار چرخه عمر داده
صرفاً داشتن Storage Tier کافی نیست. اگر انتقال داده ها بین این لایه ها به صورت دستی انجام شود، مدیریت میلیون ها یا میلیاردها فایل و آبجکت عملاً بسیار دشوار خواهد شد. برای حل این مسئله می توان از Lifecycle Management یا مدیریت چرخه عمر داده استفاده کرد.
برای مثال، می توان سیاستی تعریف کرد که فایل های جدید ابتدا روی لایه ذخیره سازی سریع قرار بگیرند، پس از ۹۰ روز عدم استفاده به یک لایه ارزان تر منتقل شوند و در پایان دوره نگهداری مشخص، به صورت خودکار حذف شوند.
در سرویس های ذخیره سازی ابری، این فرایند می تواند بر اساس قواعدی مانند عمر داده، میزان استفاده یا سیاست نگهداری به صورت خودکار انجام شود. به این ترتیب، داده های قدیمی یا کم مصرف بدون نیاز به مدیریت دستی به Storage Class مناسب تری منتقل می شوند. در نتیجه، هزینه نگهداری داده به مرور زمان با ارزش و میزان استفاده واقعی آن هماهنگ می شود. به جای اینکه یک فایل پنج ساله و بدون استفاده همچنان روی گران ترین لایه ذخیره سازی باقی بماند، می توان آن را به لایه Archive منتقل کرد و هزینه نگهداری آن را کاهش داد.
حذف هزینه ناشی از نگهداری داده های بدون استفاده
یکی از هزینه های پنهان Storage سازمانی، داده های بلااستفاده است. Backupهای قدیمی، فایل های تکراری، Snapshotهای فراموش شده، Logهای منقضی شده و نسخه های قدیمی فایل ها می توانند بخش قابل توجهی از ظرفیت Storage را اشغال کنند. وقتی Storage به صورت یک تجهیز فیزیکی خریداری شده باشد، مشاهده دقیق هزینه هر ترابایت داده معمولاً دشوارتر است.
اما در Cloud Storage مصرف ظرفیت مستقیماً در هزینه سرویس دیده می شود. این شفافیت سازمان را مجبور می کند درباره Retention Policy، حذف داده و طبقه بندی اطلاعات تصمیم دقیق تری بگیرد. Google Cloud نیز Lifecycle Policy را یکی از روش های اصلی جلوگیری از پرداخت هزینه برای داده هایی معرفی می کند که دیگر ارزش عملیاتی یا الزام نگهداری ندارند.
کاهش هزینه نوسازی تجهیزات
تجهیزات ذخیره سازی دائمی نیستند و پس از چند سال ممکن است پشتیبانی آن ها متوقف شود، ظرفیتشان دیگر پاسخگوی نیاز سازمان نباشد یا هزینه نگهداری و پشتیبانی افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی، سازمان معمولاً وارد فرایندی با عنوان Technology Refresh یا نوسازی تجهیزات می شود. خرید سامانه ذخیره سازی جدید فقط بخشی از این فرایند است؛ انتقال چند صد ترابایت یا حتی چند پتابایت داده از زیرساخت قدیمی به زیرساخت جدید نیز می تواند پروژه ای زمان بر، پرهزینه و همراه با ریسک عملیاتی باشد.
در مدل Cloud Storage، نوسازی سخت افزار و مدیریت چرخه عمر تجهیزات عمدتاً بر عهده ارائه دهنده سرویس است و سازمان به جای درگیر شدن مستقیم با تعویض و ارتقای تجهیزات، سرویس ذخیره سازی را دریافت می کند. به این ترتیب، بخشی از هزینه ها و پیچیدگی های مربوط به Hardware Refresh، قراردادهای پشتیبانی و Migration ناشی از نوسازی تجهیزات می تواند از دوش سازمان برداشته شود و هزینه کل مالکیت زیرساخت کاهش پیدا کند.
تبدیل هزینه ثابت به هزینه متناسب با مصرف
یکی از مشکلات زیرساخت سنتی این است که بخش زیادی از هزینه Storage ثابت است. حتی اگر تنها 40 درصد ظرفیت یک تجهیز ذخیره ساز استفاده شود، سازمان هزینه خرید تمام دستگاه را پرداخت کرده است. در Cloud Storage مدل هزینه معمولاً ارتباط بیشتری با میزان مصرف واقعی دارد. این ویژگی مخصوصاً برای سازمان هایی مناسب است که رشد اطلاعات آن ها قابل پیش بینی نیست یا پروژه هایی با مصرف موقت Storage دارند. برای مثال یک پروژه ممکن است طی شش ماه به ده ها ترابایت ظرفیت نیاز داشته باشد و پس از پایان پروژه بخش زیادی از داده حذف شود. در مدل سنتی Storage خریداری شده همچنان باقی می ماند، اما در Cloud امکان کاهش ظرفیت مصرفی وجود دارد.
افزایش شفافیت هزینه های IT
Cloud Storage یک مزیت اقتصادی مهم دیگر نیز دارد: امکان اندازه گیری دقیق مصرف. در زیرساخت های داخلی معمولاً مشخص کردن اینکه هر واحد سازمانی دقیقاً چه میزان از ظرفیت ذخیره سازی را مصرف کرده و چه سهمی از هزینه ها را ایجاد می کند، کار ساده ای نیست. اما در معماری ابری می توان مصرف فضای ذخیره سازی را بر اساس حساب کاربری، پروژه، Bucket، نرم افزار یا واحد سازمانی تفکیک و بررسی کرد. این شفافیت امکان اجرای مدل هایی مانند Showback و Chargeback را فراهم می کند؛ یعنی واحد فناوری اطلاعات می تواند میزان مصرف هر بخش را گزارش دهد و در صورت نیاز، هزینه آن را به همان واحد نسبت دهد.
در نتیجه سازمان دید دقیق تری نسبت به مصرف منابع پیدا می کند و می تواند تصمیم های مالی و فنی را بر اساس داده واقعی بگیرد. این موضوع یکی از پایه های FinOps است؛ رویکردی که بر مدیریت هزینه های فضای ابری بر اساس میزان مصرف، ارزش تجاری و همکاری میان تیم های مالی و فنی تمرکز دارد. در این چارچوب، شفافیت هزینه، بودجه بندی، پیش بینی مخارج و ردیابی هزینه ها نقش مهمی در کنترل و بهینه سازی مصرف Cloud دارند.
فضای ابری دقیقاً کدام هزینه های زیرساخت را کاهش می دهد؟
جدول زیر تصویر واضح تری از تفاوت دو مدل ارائه می دهد.
| نوع هزینه | Storage داخلی | Cloud Storage |
| خرید اولیه تجهیز ذخیره ساز | بالا | معمولاً حذف یا بسیار محدود |
| توسعه ظرفیت | نیازمند خرید تجهیزات | افزایش ظرفیت بر اساس مصرف |
| ظرفیت بلااستفاده | معمولاً وجود دارد | قابل کاهش |
| Disk و Controller | مسئولیت سازمان | مسئولیت ارائه دهنده |
| SAN و تجهیزات جانبی | ممکن است ضروری باشد | در بسیاری از سناریوها حذف می شود |
| برق و سرمایش | بر عهده سازمان | در هزینه سرویس لحاظ می شود |
| فضای Rack | موردنیاز | برای Cloud Storage عمومی موردنیاز نیست |
| Support سخت افزار | موردنیاز | عمدتاً در لایه Provider |
| Hardware Refresh | دوره ای | عمدتاً از دید مصرف کننده حذف می شود |
| توسعه Backup Storage | نیازمند تجهیزات | قابل توسعه بر اساس مصرف |
| Offsite Backup | نیازمند زیرساخت دوم | قابل پیاده سازی به عنوان سرویس |
| Archive | ممکن است روی Storage گران بماند | امکان استفاده از Tier ارزان تر |
| Lifecycle Management | معمولاً نیازمند ابزار جانبی | در بسیاری از سرویس ها داخلی |
| هزینه مصرف | کمتر قابل تفکیک | قابل اندازه گیری |
آیا Cloud Storage همیشه ارزان تر است؟
خیر و این بخش در تصمیم گیری سازمان اهمیت زیادی دارد. فضای ابری زمانی اقتصادی است که معماری متناسب با Workload طراحی شود. اگر سازمان مقدار بسیار زیادی داده با حجم ثابت داشته باشد، زیرساخت Storage خود را قبلاً خریداری کرده باشد و اطلاعات دائماً خوانده یا منتقل شوند، ممکن است در برخی سناریوها Storage داخلی TCO مناسب تری داشته باشد. همچنین هزینه Cloud تنها شامل فضای اشغال شده نیست.
بسته به سرویس ممکن است هزینه هایی مانند Data Transfer، خروج داده از Cloud، عملیات API، Retrieval، Replication، تعداد Requestها و نگهداری داده در Tierهای مختلف وجود داشته باشد. AWS برای نمونه هزینه S3 را علاوه بر ظرفیت Storage شامل عواملی مانند Request، Data Retrieval، Data Transfer و بعضی قابلیت های مدیریت و Replication می داند. Microsoft نیز هشدار می دهد انتقال اشتباه داده های پرتکرار به Archive یا Cold Tier می تواند به دلیل Retrieval، Rehydration یا Early Deletion هزینه بیشتری ایجاد کند. بنابراین عبارت (Cloud همیشه ارزان تر است) از نظر فنی صحیح نیست. عبارت دقیق تر این است:
Cloud Storage می تواند هزینه زیرساخت ذخیره سازی را کاهش دهد، مشروط بر اینکه معماری، Tiering، Retention، Backup و الگوی انتقال داده بر اساس مصرف واقعی طراحی شوند.
برای محاسبه صرفه جویی باید هزینه کل مالکیت را مقایسه کرد
بهترین روش برای تصمیم گیری، مقایسه هزینه Cloud Storage با قیمت خرید یک Storage نیست. سازمان باید TCO یا هزینه کل مالکیت سه تا پنج ساله هر دو معماری را محاسبه کند. به صورت ساده می توان گفت:
TCO Storage داخلی = هزینه خرید + توسعه + پشتیبانی + دیتاسنتر + نیروی عملیاتی + Backup + DR + Refresh + Migration
در مقابل:
TCO Cloud Storage = Cloud Storage مصرفی + Request + Retrieval + Transfer + Replication + سرویس های جانبی + مدیریت
پس از محاسبه این دو عدد می توان مشخص کرد کدام معماری از نظر اقتصادی مناسب تر است. در بسیاری از سازمان ها حتی ممکن است بهترین گزینه نه Cloud کامل و نه On-Premise کامل، بلکه یک معماری Hybrid باشد. برای مثال داده های عملیاتی و Performance-Sensitive روی Storage داخلی باقی بمانند و Backup، Archive و نسخه Offsite روی Cloud Storage قرار گیرند. این مدل می تواند مزیت Performance زیرساخت داخلی را با مقیاس پذیری و اقتصاد Cloud ترکیب کند.
کدام سازمان ها بیشترین صرفه جویی را از Cloud Storage تجربه می کنند؟
Cloud Storage معمولاً زمانی جذاب تر می شود که حجم داده سازمان با سرعت بالایی رشد کند، خرید Storage جدید در پیش باشد، ظرفیت Backup به سرعت افزایش پیدا کند، سازمان به Offsite Backup نیاز داشته باشد، داده آرشیوی زیادی وجود داشته باشد یا ایجاد DR Site مستقل هزینه زیادی ایجاد کند.
در مقابل سازمانی که Storage موجود آن ظرفیت آزاد زیادی دارد و بار کاری آن بسیار ثابت و قابل پیش بینی است، ممکن است مهاجرت کامل به Cloud صرفاً با هدف کاهش هزینه توجیه اقتصادی نداشته باشد. به همین دلیل نقطه مناسب برای ارزیابی فضای ذخیره سازی ابری معمولاً قبل از خرید Storage جدید یا هنگام طراحی مجدد بکاپ و بازیابی بحران است.
چگونه بیشترین کاهش هزینه را با فضای ذخیره سازی ابری به دست آوریم؟
برای اقتصادی شدن Cloud Storage باید چند اصل همزمان رعایت شود:
- داده ها بر اساس اهمیت، میزان دسترسی و مدت نگهداری طبقه بندی شوند؛ Storage Tier مناسب برای هر گروه انتخاب شود.
- Lifecycle Policy برای انتقال یا حذف خودکار اطلاعات تعریف شود.
- Retention Backup بدون دلیل بیش از حد طولانی نباشد.
- حجم Data Transfer و Retrieval قبل از مهاجرت تخمین زده شود.
- Versioning و Snapshotها کنترل شوند.
- Replication فقط برای داده هایی فعال شود که واقعاً به آن نیاز دارند.
- در نهایت هزینه Cloud به صورت مستمر مانیتور و تحلیل شود.
مدیریت هزینه Cloud یک پروژه یک باره نیست. الگوی مصرف داده تغییر می کند و معماری Storage نیز باید متناسب با آن اصلاح شود. قابلیت هایی مانند Lifecycle Management و Automatic Tiering دقیقاً با همین هدف ایجاد شده اند. برای نمونه Google Cloud امکان انتقال خودکار داده بر اساس الگوی دسترسی را نیز در Autoclass فراهم می کند تا اطلاعات کم مصرف به Storage Class ارزان تر منتقل شوند.
یک سناریوی واقعی برای درک بهتر کاهش هزینه
فرض کنیم یک سازمان چند سال قبل Storage خود را برای 80 ترابایت داده طراحی کرده است. حجم اطلاعات اکنون به 70 ترابایت رسیده و Backupها نیز بیش از 100 ترابایت ظرفیت اشغال کرده اند. با رشد اطلاعات، سازمان طی یک سال آینده به Storage جدید نیاز خواهد داشت. در مدل سنتی احتمالاً باید Storage جدید، ظرفیت Backup بیشتر و شاید تجهیزات SAN تهیه شود. علاوه بر آن، هزینه Migration اطلاعات، Support و توسعه دیتاسنتر نیز وجود دارد.
اما یک معماری جایگزین می تواند به این شکل طراحی شود: Storage داخلی برای Workloadهای عملیاتی و حساس به Performance حفظ شود، Backupهای بلندمدت به Object Storage منتقل شوند، یک نسخه مستقل Offsite در Cloud نگهداری شود و Backupهای قدیمی پس از مدت مشخص به Storage Tier ارزان تر انتقال پیدا کنند. در این حالت سازمان الزاماً Storage داخلی را حذف نکرده است. اما سرعت رشد ظرفیت داخلی کاهش پیدا می کند و زمان خرید Storage بعدی عقب می افتد. گاهی همین به تعویق انداختن خرید تجهیزات جدید یکی از مهم ترین منابع صرفه جویی Cloud Storage است.
کاهش هزینه فضای ابری فقط به معنی پرداخت پول کمتر نیست.
اقتصاد زیرساخت فقط از قیمت تجهیزات تشکیل نشده است. زمان نیز هزینه دارد.
- اگر تهیه Storage جدید چند ماه زمان ببرد اما ظرفیت Cloud Storage در مدت کوتاهی قابل ارائه باشد، سازمان می تواند پروژه ها را سریع تر اجرا کند.
- اگر تیم زیرساخت به جای مدیریت Disk و توسعه ظرفیت روی امنیت، اتوماسیون و پایداری سرویس ها کار کند، ارزش عملیاتی بیشتری ایجاد می شود.
- اگر Backup خارج از سایت بدون ساخت دیتاسنتر دوم قابل پیاده سازی باشد، ریسک سازمان نیز کاهش پیدا می کند.
بنابراین هنگام محاسبه ارزش Cloud Storage باید علاوه بر Cost Saving، مفاهیمی مانند Cost Avoidance، Operational Efficiency و Business Agility را نیز در نظر گرفت.
تفاوت صرفهجویی در هزینه و اجتناب از هزینه چیست؟
این دو مفهوم در تحلیل اقتصادی Cloud اهمیت زیادی دارند. صرفهجویی در هزینه (Cost Saving) یعنی هزینه ای که امروز پرداخت می شود مستقیماً کاهش پیدا کند. اما اجتناب از هزینه (Cost Avoidance) یعنی از ایجاد یک هزینه در آینده جلوگیری شود. برای مثال اگر استفاده از Cloud Storage باعث شود سازمان دو سال دیگر نیازی به خرید Storage جدید نداشته باشد، ممکن است هزینه جاری IT بلافاصله کاهش پیدا نکرده باشد؛ اما یک سرمایه گذاری بزرگ آینده به تعویق افتاده یا حذف شده است. در پروژه های زیرساختی این نوع صرفه جویی می تواند حتی مهم تر از کاهش مستقیم هزینه ماهانه باشد.
جمع بندی
فضای ذخیره سازی ابری می تواند مدل اقتصادی زیرساخت ذخیره سازی سازمان را به شکل اساسی تغییر دهد. در Storage سنتی سازمان باید ظرفیت آینده را پیش بینی کند، تجهیزات خریداری کند، فضای دیتاسنتر فراهم کند و هزینه توسعه، Backup، نگهداری و نوسازی تجهیزات را بپردازد. Cloud Storage بخشی از این هزینه ها را به یک سرویس مقیاس پذیر و قابل اندازه گیری تبدیل می کند. مهم ترین صرفه جویی زمانی ایجاد می شود که سازمان بتواند ظرفیت بلااستفاده را کاهش دهد، خرید تجهیزات جدید را به تعویق بیندازد، زیرساخت Backup و Offsite را ساده تر کند، داده های قدیمی را روی Storage Tier ارزان تر قرار دهد و چرخه عمر اطلاعات را به صورت خودکار مدیریت کند. با این حال Cloud Storage ذاتاً ارزان تر نیست. Data Transfer، Retrieval، Request، Replication و انتخاب نادرست Storage Tier می توانند هزینه سرویس را افزایش دهند.
بنابراین تصمیم درست باید بر اساس TCO، الگوی رشد داده، میزان دسترسی، سیاست Retention، نیاز Backup و Disaster Recovery و هزینه واقعی زیرساخت فعلی سازمان گرفته شود. برای بسیاری از سازمان ها هدف نهایی نباید «انتقال تمام داده ها به Cloud باشد؛ بلکه باید مشخص شود کدام داده، با چه سطح دسترسی و برای چه مدت، روی کدام نوع Storage بیشترین ارزش اقتصادی و عملیاتی را ایجاد می کند. همین نگاه معماری است که فضای ذخیره سازی ابری را از یک هزینه جدید IT به ابزاری برای کاهش هزینه و بهینه سازی زیرساخت تبدیل می کند.
منابع
این مقاله با استفاده از مستندات و راهنماهای رسمی AWS، Microsoft Azure و Google Cloud درباره اقتصاد Cloud Storage، Storage Tiering، Lifecycle Management و Cost Optimization تدوین شده است.
سوالات متداول درباره کاهش هزینه زیرساخت با فضای ذخیره سازی ابری
- آیا فضای ذخیره سازی ابری همیشه ارزان تر از Storage داخلی است؟
خیر. هزینه نهایی به حجم داده، میزان دسترسی، ترافیک خروجی، نوع Storage Tier و مدت نگهداری اطلاعات بستگی دارد. در بسیاری از سازمان ها Cloud Storage زمانی اقتصادی تر است که نیاز به توسعه ظرفیت، Backup یا نگهداری داده های آرشیوی وجود داشته باشد. - فضای ذخیره سازی ابری چگونه هزینه خرید تجهیزات را کاهش می دهد؟
در مدل ابری، سازمان معمولاً نیازی به خرید Storage با ظرفیت چند سال آینده ندارد و می تواند ظرفیت را متناسب با نیاز واقعی افزایش دهد. در نتیجه سرمایه کمتری برای تجهیزات بلااستفاده صرف می شود. - مهم ترین هزینه هایی که با Cloud Storage کاهش پیدا می کنند کدام اند؟
هزینه خرید تجهیزات ذخیره سازی، توسعه ظرفیت، نگهداری سخت افزار، برق و سرمایش، فضای دیتاسنتر، Backup Storage و نوسازی دوره ای تجهیزات از مهم ترین بخش هایی هستند که می توانند کاهش پیدا کنند. - آیا استفاده از فضای ذخیره سازی ابری هزینه Backup را هم کاهش می دهد؟
بله، در بسیاری از سناریوها می توان Cloud Storage را به عنوان مقصد Backup یا نسخه Offsite استفاده کرد و نیاز به خرید Storage مستقل برای نگهداری نسخه های پشتیبان را کاهش داد. - TCO در فضای ذخیره سازی ابری به چه معناست؟
TCO یا هزینه کل مالکیت، مجموع هزینه های یک راهکار در طول دوره استفاده از آن است. برای مقایسه Cloud Storage با Storage داخلی باید علاوه بر قیمت خرید، هزینه نگهداری، برق، توسعه، پشتیبانی، Backup و نوسازی نیز محاسبه شود. - آیا انتقال همه داده های سازمان به Cloud باعث صرفه جویی بیشتر می شود؟
لزوماً خیر. در بسیاری از سازمان ها معماری Hybrid اقتصادی تر است؛ یعنی داده های عملیاتی روی Storage داخلی باقی بمانند و Backup، Archive یا داده های کم مصرف به فضای ابری منتقل شوند. - Storage Tier چگونه هزینه فضای ذخیره سازی ابری را کاهش می دهد؟
Storage Tier امکان نگهداری داده ها روی سطوح مختلف ذخیره سازی را فراهم می کند. داده های پرمصرف روی لایه سریع تر و داده های آرشیوی یا کم مصرف روی لایه های ارزان تر نگهداری می شوند. - چه عواملی می توانند هزینه Cloud Storage را افزایش دهند؟
انتقال زیاد داده، Retrieval مکرر، انتخاب Tier نامناسب، نگهداری بیش از حد Backupها، Replication غیرضروری و حجم بالای Requestها می توانند هزینه فضای ذخیره سازی ابری را افزایش دهند. - فضای ذخیره سازی ابری برای چه سازمان هایی اقتصادی تر است؟
سازمان هایی که رشد سریع داده دارند، به Backup خارج از سایت نیاز دارند، با محدودیت ظرفیت Storage مواجه اند یا حجم زیادی داده آرشیوی نگهداری می کنند، معمولاً بیشتر از مزایای اقتصادی Cloud Storage بهره می برند. - چگونه می توان قبل از مهاجرت به Cloud میزان صرفه جویی را محاسبه کرد؟
بهترین روش، محاسبه هزینه کل مالکیت زیرساخت فعلی و مقایسه آن با هزینه پیش بینی شده Cloud Storage در یک دوره سه تا پنج ساله است. این مقایسه باید شامل هزینه تجهیزات، نگهداری، Backup، دیتاسنتر و هزینه های مصرف Cloud باشد.
